TIẾNG VIỆT: BIỆN PHÁP TU TỪ NÓI MỈA VÀ NGHỊCH NGỮ: ĐẶC ĐIỂM VÀ TÁC DỤNG

Bài tập 1

1. Biện pháp tu từ nói mỉa: Cụm từ "ở cái nước có hàng triệu con voi" là cách nói mỉa mai của Vũ Trọng Phụng. Thay vì gọi tên nước Xiêm (hoặc Lào với biệt danh "Triệu Voi"), tác giả cố tình nhấn mạnh đến "hàng triệu con voi", khiến cách giới thiệu trở nên hài hước và châm biếm. Chi tiết này làm giọng kể tưởng như khách quan nhưng thực chất lại ẩn chứa sự chế giễu, tạo tiếng cười trào phúng.

b. Biện pháp tu từ nói mỉa: “ông đã bao công trình mới cấy được từng ấy râu” => cách miêu tả trịnh trọng một hành động bình thường, tầm thường; cách so sánh mang tính chất hạ thấp hay hạ bệ đối tượng.

Bài tập 2

a. Biện pháp nghịch ngữ: “giơ quả đấm chào loài người”. Cụm từ: “quả đấm” gợi ý niệm về bạo lực và sự đối kháng, trong khi hành động “chào” lại biểu thị sự thân thiện, hoà đồng.

b. Nghịch ngữ ở đây là “cơm rượu, bò lợn và quan phủ, quan tỉnh hiệp sức với nhau”. “Cơm rượu” và “bò lợn” với “quan phủ, quan tỉnh” là những đối tượng khác biệt nhau về loại và “đẳng cấp”, vậy mà bị đánh đồng trong chuỗi liệt kê, từ “hiệp sức” mang hàm ý mỉa mai, khinh miệt.

Bài tập 3

a. Biện pháp nghịch ngữ: “ầm ầm mà quạnh hiu”. Ở đây, có sự đối chọi về nghĩa của hai từ chính trong cụm từ. “Ầm ầm” là từ tượng thanh, thường dùng để miêu tả tình trạng âm thanh lớn, mạnh. “Quạnh hiu” diễn tả tình trạng vắng vẻ, thường là tĩnh lặng của một không gian cụ thể. Ghép “ầm ầm” bên “quạnh hiu” để diễn tả một trạng thái chung của đối tượng là việc làm khác thường.

b. Biện pháp nghịch ngữ: “nhà báo cấp tiến với xã hội và bảo thủ với gia đình”. Ở đây, “cấp tiến” và “bảo thủ” lật tẩy bản chất của đối tượng, buộc độc giả phải tập trung chú ý vào một thông tin lẽ ra là thông tin phụ của câu văn.