Đọc bài thơ sau:

MƠ QUÊ

Đêm mơ quê

Cánh đồng nhớ ta sướt mướt cơn mưa tháng tám

Con cá rô say nước dóc lên bờ

Bầy tép tháng ba xôn xao đi gọi bí bầu trổ nụ.

Ta nằm nghe

Tháng năm sao lựng trên trời ú ớ

Tuổi thơ đi như giấc ngủ bên thềm

Chiếc chõng tre giờ theo bà chìm sâu kí ức.

Ta lội xuống trời quê

Thấy bước chân trần đâu đây bập bõm

Ống thấp ống cao,

mưa quằn nắng táp

Chưa đi hết nẻo đường làng mà sao bội bạc

Ăn đong tuổi thơ mình qua năm tháng ly hương.

Rong ruổi một đời chìm nổi tha phương

Cơm áo nhuộm ta sam màu phố thị

Đêm

đồng lõa trong cơn mộng mị

Mơ cánh đồng sướt mướt nhớ thương ta.

( Nguyễn Doãn Việt)

(Nguồn https://baovannghe.vn/mo-que-tho-nguyen-doan-viet-24372.html,  12/10/2025)

 Chú thích: Nguyễn Minh Khiêm quê ở Thanh Hóa. Ông vốn là nhà giáo, hiện là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông có nhiều sáng tác  thơ đạt giải thưởng cao. Nét đặc trưng trong thơ Nguyễn Minh Khiêm là tình yêu với quê hương xứ sở, tình cảm dành cho mẹ, cách nhìn sâu sắc về con người và cuộc đời.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Chỉ ra 2 dấu hiệu để xác định thể thơ tự do của bài thơ.

Câu 2. Xác định hình ảnh gợi không gian thân thuộc, mộc mạc của tuổi thơ nơi làng quê Việt Nam trong bài thơ.

Câu 3. Nêu tác dụng biện pháp tu từ so sánh trong hai dòng thơ:

Tuổi thơ đi như giấc ngủ bên thềm

Chiếc chõng tre giờ theo bà chìm sâu kí ức.

Câu 4. Nêu sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình Ta trong bài thơ.

Câu 5. Hai ngữ liệu sau có sự tương đồng nào về ý nghĩa?

“Cánh đồng nhớ ta sướt mướt cơn mưa tháng tám

Con cá rô say nước dóc lên bờ

Bầy tép tháng ba xôn xao đi gọi bí bầu trổ nụ.”

  (Mơ quê,Nguyễn Doãn Việt)

“Lung linh trong lòng ruộng

Con reo cười trong tiếng ếch uôm... uôm”

(Những cánh đồng, Nguyễn Trọng Tạo)

GỢI Ý ĐÁP ÁN

Câu 1. Chỉ ra 2 dấu hiệu để xác định thể thơ tự do của bài thơ. 0,5

+ Số chữ trong các dòng thơ không đều nhau, vần, nhịp linh hoạt, không theo quy tắc là căn cứ để xác định thể thơ tự do.  

Câu 2. Xác định hình ảnh gợi không gian thân thuộc, mộc mạc của tuổi thơ nơi làng quê Việt Nam trong bài thơ.

Những hình ảnh tiêu biểu:

- “Cánh đồng, cơn mưa tháng tám”

- “Con cá rô, bầy tép tháng ba”

-”Bí bầu trổ nụ”

-Chiếc chõng tre

-Đường làng, bước chân trần

-Nắng táp, mưa quằn”

Câu 3. Nêu tác dụng biện pháp tu từ so sánh trong hai dòng thơ:

Tuổi thơ đi như giấc ngủ bên thềm

Chiếc chõng tre giờ theo bà chìm sâu kí ức.

-Biện pháp tu từ so sánh: “Tuổi thơ đi” với “giấc ngủ bên thềm”

- Tác dụng:

+ Khắc hoạ cảm giác êm đềm, nhẹ nhàng nhưng mong manh và nhanh trôi của tuổi thơ; qua đó thể hiện nỗi hoài niệm da diết về tuổi thơ và người bà thân yêu.

+ Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm và sinh động cho dòng thơ.

Câu 4. Nêu sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình Ta trong bài thơ.

Cảm xúc của nhân vật trữ tình vận động theo trình tự:

- Bắt đầu bằng nỗi nhớ nhung, hoài niệm quê da diết trong giấc mơ đêm (cánh đồng, mưa tháng tám…).

-  Tiếp đến là cảm xúc tiếc nuối trước sự trôi nhanh của tuổi thơ và hình bóng của người bà chìm sâu vào kí ức.

- Sau đó là tự vấn, day dứt, tự trách trước sự bội bạc của bản thân khi chưa đi hết nẻo đường làng mà đã xa quê.

- Khép lại bằng nỗi nhớ thương khắc khoải nơi đất khách, khi giữa phố thị vẫn mơ về cánh đồng quê.

Câu 5. Hai ngữ liệu sau có sự tương đồng nào về ý nghĩa?

“Cánh đồng nhớ ta sướt mướt cơn mưa tháng tám

Con cá rô say nước dóc lên bờ

Bầy tép tháng ba xôn xao đi gọi bí bầu trổ nụ.”

  (Mơ quê,Nguyễn Doãn Việt)

“Lung linh trong lòng ruộng

Con reo cười trong tiếng ếch uôm... uôm”

(Những cánh đồng, Nguyễn Trọng Tạo)

Hai đoạn thơ đều:

- Khắc họa không gian cánh đồng quê yên bình, dân dã qua các hình ảnh thân thuộc (cá rô, tép, ếch…), từ đó làm nổi bật vẻ đẹp bình dị, thân thuộc của làng quê Việt Nam.

-Thể hiện nỗi nhớ, tình yêu tha thiết với quê hương, đặc biệt là ký ức tuổi thơ gắn với ruộng đồng.

- Từ đó gửi gắm thông điệp về sự trân trọng, nâng niu những kí ức về quê hương, cội nguồn.